Viện Khoa học Thống kê

Phương pháp phân loại thống kê

Email In

Phân loại thống kê là một mặt công tác quan trọng trong quá trình nghiên cứu thống kê nhất là trong khâu xử lý và lập các bảng số liệu. Thông qua phân loại, cho phép chúng ta nhận thức hiện tượng và quá trình kinh tế- xã hội một cách sâu sắc. Chẳng hạn, khi nghiên cứu sự chuyển dịch kinh tế, cần phải có số liệu của các ngành, các lĩnh vực, các địa phương,... mà muốn có số liệu như vậy, nhất thiết phải tiến hành phân loại các đơn vị thống kê vào các bảng phân loại. Từ ví dụ đơn giản trên đây minh chứng rằng: Phân loại là một việc làm hết sức quan trọng của các hoạt động thống kê nhằm đưa ra các thông tin phục vụ tốt cho các nhu cầu quản lý điều hành.
Thực tiễn thống kê nước ta cũng như thống kê thế giới đã, đang và sẽ tiếp tục đẩy mạnh mặt công tác này. Để giúp cho bạn đọc trong và ngoài ngành hiểu rõ hơn phương pháp phân loại thống kê. Bài viết nãy sẽ giới thiệu khái quát những vấn đề lý luận có liên quan đến phân loại thống kê.
1. Khái niệm
Thuật ngữ phân loại theo tiếng Anh là “classification” có nghĩa là phân thành các lớp, còn theo tiếng Pháp là “Tapxonomique” với nghĩa là sắp xếp các dữ liệu vào các bảng biểu. Phương pháp này được ứng dụng hết sức phổ biến trong nghiên cứu tự nhiên cũng như xã hội. Trong nghiên cứu dân số học người ta căn cứ vào huyết thống để phân ra các dòng họ, các thế hệ,... Tương tự như vậy, trong sinh vật người ta phân ra các lớp, họ, chi nhánh,... các loại động thực vật. Như vậy, về thực chất phân loại là một hình thức phân tổ. Nhưng nó khác phân tổ thống kê ở chỗ tiêu thức “hay dấu hiệu” phân tổ có thể chọn bất kỳ một tính chất nào đó (định tính hay định lượng) trong phân tổ đơn hoặc căn cứ vào nhiều tiêu thức trong phân tổ kết hợp để phân chia tổng thể nghiên cứu thành nhiều tổng thể con riêng biệt, còn trong phân loại chủ yếu dựa vào các tiêu thức thuộc tính (định tính) để tiến hành phân chia tổng thể nghiên cứu thành các tổng thể con riêng biệt.
Do tính chất quan trọng của phân loại, nên đã từ lâu các nhà khoa học đã đầu tư nghiên cứu và hình thành môn khoa học với tên “phân loại học” hay “dấu hiệu học”.
2. Phân loại thống kê
Theo dự thảo từ chuẩn thống kê thì phân loại thống kê được định nghĩa: “Một cách phân tổ đặc thù các đơn vị thống kê theo các tiêu thức thuộc tính, việc phân loại các đơn vị thống kê phải tuân thủ các nguyên tắc quy định, các tổ có tên gọi và được sắp xếp theo những quy tắc do cấp quản lý thẩm quyền quy định. Kết quả phân loại hình thành các bảng phân loại thống kê hoặc các bảng danh mục do Nhà nước quy định thống nhất và cố định trong một thời gian tương đối dài, nhằm đảm bảo tính chất so sánh của số liệu thống kê”.
Từ định nghĩa trên đây, thấy rằng phân loại thống kê có những đặc điểm cơ bản sau:
Thứ nhất: Phân loại thống kê là một hình thức phân tổ “đặc thù” ở chỗ:
- Phân loại thống kê chỉ là phân loại các đơn vị thống kê. Thí dụ, phân các cơ quan, xí nghiệp các tổ chức vào các ngành kinh tế trong các bảng phân ngành hoặc phân loại các loại hình tổ chức kinh tế vào các thành phần kinh tế.
- Phân loại thống kê được tiến hành trên cơ sở dựa vào các tiêu thức thuộc tính chứ không dựa vào các tiêu thức định lượng: Ví dụ bảng phân loại ngành nghề chủ yếu dựa vào tiêu thức đào tạo cái gì, chứ không dựa vào số lượng năm đào tạo,...
Thứ hai: Các tổ phải có tên gọi có sự sắp xếp theo một nguyên tắc do Nhà nước quy định. Đây là một nét đặc biệt so với các cách phân tổ thống kê, khi chủ thể nghiên cứu có toàn quyền đặt tên và sắp xếp các tổ. Thí dụ khi nghiên cứu giàu nghèo cán bộ nghiên cứu có thể chia các tổng thể dân cư thành 7 lớp: đói, quá nghèo, nghèo, trung bình, trung bình khá, giàu và rất giàu, hoặc có thể sắp xếp ngược lại. Nhưng trong bảng phân loại thống kê việc đặt tên cho các tổ và thứ tự sắp xếp như thế nào phải do Nhà nước quy định.
Thứ ba: Kết quả phân loại thống kê hình thành các bảng phân loại các bảng danh mục phải do Nhà nước phê chuẩn và được quản lý sử dụng thống nhất trong hoạt động quản lý đất nước trong thời gian dài. Đây là đặc điểm quan trọng, nói lên ý nghĩa của công tác phân loại. Chẳng hạn, bảng phân ngành kinh tế ban hành theo Nghị định 75/CP năm 1997 đã, đang và sẽ tiếp tục được sử dụng trong nhiều năm, hoặc bảng danh mục hàng hoá như: danh mục hàng hoá xuất nhập khẩu, danh mục các sản phẩm công, nông nghiệp chủ yếu,...
3. Tổ chức công tác phân loại thống kê
Do tính chất quan trọng của phân loại thống kê, nên ở nước ta cũng như các nước trên thế giới việc tổ chức phân loại thống kê được chỉ đạo tập trung thống nhất và do một cơ quan Nhà nước có thẩm quyền chủ trì với sự tham gia của nhiều bộ, ngành từ trung ương đến địa phương. Chẳng hạn bảng phân ngành kinh tế Nhà nước giao cho Tổng cục Thống kê chủ trì có sự phối hợp của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tài chính, Lao động Thương binh Xã hội, Khoa học Công nghệ Môi trường, Giáo dục và Đào tạo, Y tế,... Bộ phận nghiên cứu xây dựng đã đầu tư nhiều công sức và thời gian dự thảo, trưng cầu ý kiến và hoàn thiện trong vòng từ 3 đến 5 năm (bảng phân ngành kinh tế ban hành theo Nghị định 75/CP của Chính phủ năm 1997). Hoặc danh mục sản phẩm chủ yếu đã tiến hành nghiên cứu nhiều năm nhưng đến nay vẫn chưa hoàn thiện để ban hành đưa vào sử dụng. Từ thực tiễn trên đây minh chứng rằng việc tổ chức công tác phân loại thống kê là hết sức khó khăn, phức tạp đặc biệt trong điều kiện hội nhập kinh tế và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin đã và đang đặt ra cho các nước một nhiệm vụ quan trọng là thường xuyên hoàn thiện các bảng phân loại thống kê tạo điều kiện thuận lợi cho công tác xử lý thông tin cũng như công tác so sánh quốc tế. Chính vì lẽ đó, nhiều nước trên thế giới cũng như các nước trong khu vực đặc biệt các nước có trình độ thống kê chưa phát triển như nước ta thường chọn giải pháp nghiên cứu sử dụng các bảng danh mục chuẩn của thế giới làm cơ sở để xây dựng các bảng danh mục quốc gia. Chẳng hạn, sử dụng bảng phân loại chuẩn của quốc tế (ISIC) và bổ sung, sửa đổi một số điểm cho phù hợp với tình hình kinh tế xã hội của từng nước.
Trên đây là một số vấn đề khái quát của phương pháp phân loại thống kê. Còn với tư cách là một môn khoa học những vấn đề về phương pháp phân loại đã được nhiều tài liệu trong và ngoài nước giới thiệu. Hy vọng rằng với sự nỗ lực của Tổng cục Thống kê và sự phối hợp của các cơ quan trong và ngoài nước, mặt công tác này sẽ được đẩy mạnh hơn nữa trong tương lai.

 

Đăng nhập

Video



Get the Flash Player to see this player.

Liên kết website

Thống kê truy cập

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterHôm nay1449
mod_vvisit_counterHôm qua1342
mod_vvisit_counterTrong tuần6025
mod_vvisit_counterTrong tháng15930